• Yiğit Potuoğlu

Dünyanın En Depresif Şehri: Norilsk’e Hoş Geldiniz


Fotoğraf: Stepanov Slava



Norilsk, yabancı kaynaklara göre dünyanın en depresif şehri. Sizce neden böyle? Sovyetler Birliği eseri olan; fazla yüzeysel, heroist, gri mimarisinden mi, hava kirliliğinden mi, ikliminden mi, insanlarından mı? Hepsine değineceğiz.


1935 yılında kurulan, 20.yüzyılın ortalarında nüfusun 100.000 insanı geçmesi ile birlikte endüstriyel şehir statüsünü alan bu şehir Rusya’nın kuzeydoğusunda yer almakta. Sovyetler Birliği’nin çöküş döneminde pik yapıp, nüfus bakımından en fazla 200.000’i gören bu şehirde şu an 175.000 insan yaşıyor. Bölgeye insan çeken ya da çektiren durum ise dünyanın en büyük nikel ve bakır yataklarının burada bulunması ve bu durumun şehri bir endüstri şehri haline getiriyor olması. Peki, sizce neden burası dünyanın en iç karartıcı şehri? Ona ne bu kötü ünvanı hak etmesini sağlıyor? En sonunda, bu sıfat çok ekstrem bir sıfat, öyle şak diye oluşabileceğini şahsen düşünmüyorum. Ekstra olarak, bu Sibirya şehrinin Rusya’nın diğer solgun kentlerinden farkı ne? Bence yukarıda saydıklarımın hepsinin kombinasyonunu bu sorulara tek bir cevap olarak gösterebiliriz. Maden yatakları neticesinde şehir bir endüstri şehri ve hava kirliliği çok üst düzeyde, oluşan bu hava kirliliğin sebebi olan fabrika bacaları ile şehrin küçük olması sebebi ile yan yana yaşıyor olmak, dumanlarını solumak bize benim “toplumsal gözlenebilir mutluluk” kavramında bir eksi puan veriyor. Fabrika yığınları neticesinde soluk hava (bölgenin kendi ikliminin getirdiği solgunluk konusuna hiç girmiyorum bile) insan psikolojisi üzerinde büyük etkiye sahip diye düşünüyorum. Bir diğer sebep ise kesinlikle mimari yapı. Rekabet ve prangalanmaktan uzak, despotik Rusya bürokrasinin mimarı tarzına bu hayatta hepimiz illa ki bir konuda, sohbette denk gelmişizdir. Varyasyonculuktan uzak, standardizasyonu had safhada yaşayan, tek tip bir mimaridir bu. Gri tonlar tercih edilir. Tabii bu gri tonu kullanmak konusunda değinmek istediğim başka şeyler de var. Her ne kadar şehrin ilk kurulma dönemlerinden gri renk tercih edilmiş olsada, sonradan gelecek olan nesiller şehrin üstlendiği sıfattan muzdarip olarak şehirdeki binaları; sarı, mavi, pembe gibi renklere boyayıp şehre bir hava katmayı denemişler. Aynı dünyanın en tehlikeli şehirleri arasında yer alan Caracas’ın Maduro yönetiminin, şehirdeki gecekondu mahallelerini boyama çabası gibi (eh, boya yetmemişti ama olsun) . Bu çabanın, Norilsk bağlamında, başarılı olup olamadığı tartışılır. Benim fikrimi soracak olursanız: Tabii, illa ki bir şeyler katmıştır ama bence hala şehirdeki despotik mimari tüm gücü ile karşımızda iç karatıcı bir şekilde duruyor. Birde fotoğrafları incelediğimizde, bir tık garip duruyor sanırım bazı binaların tamamen gri, bazı binaların tamamen pembe olması. Fotoğraflara mimarı açıdan baktığımızda, yine aynı sebeplerden gözümüze çarpan ilk şeyin standardizasyon olduğunu görüyoruz, tüm evler tektip: klasik Sovyet apartmanları, her yer aynı anlayacağınız. Tabii, mimarı yapı konusunda değinebileceğimiz iki adet de olumlu konu var; Sovyetler Birliği’nin kanında olan heroist yapı ve sanat/tasarım aşkı sayesinde gerçekten şık dizayn edilmiş, 19 ve 20.yüzyılları çok hoş yansıtan, görkemli yapılar da mevcut. Ekstra olarak, Rusya’nın her şehrinde karşılaşabileceğimiz, “geniş meydan” kavramı bu şehirde de var. Sokaklar ise benim gözlemlediğim kadarı ile (her ne kadar evden de olsa) genel olarak boş. Soğuk havaya verebiliriz sanırım bu konuyu, sonuçta nüfusu o kadar da az değil ölçeğine göre, 175.000 insandan bahsediyoruz.



Fotoğraf: Stepanov Slava



Tabii her şeyde olduğu gibi, bu şehrinde eksilerinin yanında artıları da var diyebilirim. Mesela yarın Norilsk’de uyansanız, yapabileceğiniz aktiviteler. İlk olarak, kuzey ülkelerindeki insanların vakti geçirmek adına sıklıkla tercih ettiği hoş bir aktivite Norilsk’de de toplum tarafından seviliyor: sıcak su yataklarında yüzmek, zaman geçirmek. Tabii bir de şehrin madeni altyapısının bu konuda inanılmaz bir etkisi olduğunu da söyleyebiliriz diye düşünüyorum. Bunların dışında, hepimizin bildiği üzere Rus toplumu; sanata ve edebiyata çok değer veren bir toplum. Şehirde bu tarz konular bağlamında türlü müzeler, galeriler mevcut. Refah seviyesi ise tahmin edilenin aksine o kadar yerle bir değil. Hem şehrin madeni yapısı sayesinde bir endüstri şehri olmuş olmasının getirdiği iş olanakları, hem de Rusya’nın güçlü ekonomisi inşalara gayet kabul edilebilir bir refah seviyesi sağladığını düşünebiliriz. Sonuç olarak; Rusya, Çin gibi büyük-küçük şehir farkını en üst safhada yaşayan bir ülke değil. Toplumu ise bildiğimiz Rus toplumu: soğuk olmasına rağmen içine kapanık değil, illa ki cana yakın insanlar bulunabilir.



Fotoğraf: Anastasya Leonova



Bu şehri tek bir sıfat ile özetleyecek olsam, kesinlikle “duygu dolu” derim. Ben bu şehri YouTuber Kerem Gök sayesinde keşfettim, kendisi gerçekten havacılık hakkında ve bundan bağımsız olarak çok güzel videolar çekiyor, bu şehride konu alan bir videosu olmuştu, kendisine teşekkür etmek istiyorum. Kerem Gök’ün de deyişi ile, nereden tutsan elinde kalıyor bu şehir. Her tarafı duygu, ruhsal çöküş dolu. Akıl almaz bir aurası var. Sanırım bu şehirde yapılabilecek en değerli şey, fotoğraf olurdu. Nereye baksanız, insana inanılmaz şeyler hissettiren, saatler boyunca bakabileceğini düşündüren, inanılmaz manzaralar karşılıyor sizi. Şehrin tüm hissiyatını yaşana fotoğraf ise bence şu:



Fotoğraf: Christophe Jacrot



Demek istediğim tüm şeyleri anlatmıştır diye düşünüyorum bu fotoğrafı.


Her ne olursa olsun, sırf bu duyguları deneyimlemek amacı ile bir gün gideceğim bu şehre. Buna eminim. Kerem Gök’ün yaşadığı bir olayı anlatmak istiyorum: kendisi Instagram üzerinden Norilsk paylaşımları yapan lokal bir sayfaya şunu yazıyor:


“Paylaşımlarınız adına teşekkürler, bir gün buraya mutlaka geleceğim”.


Karşı tarafın cevabı ise şu şekilde oluyor:


“Tanrı’nın unuttuğu bu lanet şehri nereden buldun?”.


Durum aslında bu şekilde, nereden bulduğumun bir önemi olamadan, bu duygu yüklü şehre, bir gün gideceğim. Okuduğunuz için teşekkürler.


Kerem Gök’ün de deyişi ile: Norilsk’de görüşmemek üzere.

0 yorum

İlgili Yazılar

Hepsini Gör