• Şenay Ocak

Coltrane Çemberi (Değişimleri, Matrix'i)


Jazz Club | Enzo Boulet/Unsplash



John Coltrane 1926-1967 yılları arasında yaşamış Amerikalı caz saksafoncu ve besteci... Kırk yıl yaşadığı kısacık ömrüne çok sayıda albüm, beste, keşif ve milyonlarca dinleyici bırakmıştır.


Fotoğraf: 6 Mart 1963 | Chuck Stewart



Coltrane Çemberi caz müzikte hem çığır açan, hem müzisyenler için hem dinleyiciler için çok önemli olmuş bir kuraldır. "Coltrane Changes" diye evrensel olarak adlandırılan bu buluş; aynı zamanda kromatik üçlü değişim ve çoklu ton değişimleri diye bilinen, John Coltrane’in bulduğu, cazın genel akor yürüyüşlerinin teorik olarak verilerini bizlere sunan çok önemli bir keşiftir.


Bags&Trane albümünde "Three Little Words" bestesinde, Giant Steps ve Cannonball Adderly Quintet in Chicago albümünde, doğaçlamalar ve besteler onun bu üstün teorisinin, armonik olarak parçalara ne kadar melodik zenginlik kattığını gözler önüne sermiştir.


Coltrane’in müzikte özellikle matematik ve fizik kurallarından esinlenerek pek çok başarıya imza attığı çok sayıda düşünür tarafından araştırmalar sonucu dile getirilmiştir.


William Paterson Üniversitesi Caz bölümünde Profesör olan David Demsey, John Coltrane’in bestelerini uzun uzun analiz etmiş ve bu konuda derin araştırmalar içine girmiştir. Coltrane’in kullandığı kromatik üçlü ilişkisinin yarattığı armoninin, spiritüel ve derinlik olarak "magic triangle" adını verdiği bir çeşit birlik, bütünlük ve tanrı anlayışına, numeroloji olarak kanıtlanmış matematiksel verilere denk geldiğini savunmuştur. Ancak savunduğu bu verilerin görüldüğü daha eski eserler olan Hindistan’da çalınan ragalar vardır ki, orada dini yaşamın ve evrensel, kozmik olayların müzikle doğrudan ilişkilendirildiği düşünülürse, bu ilhamın ona nereden geldiği daha da kolay anlaşılır. Hindistan’da üç büyük inanç unsuru olan, "Shiva, Vishnu, Brahma" bu sihirli kromatik üçlü akor ilişkisini açıklar.


Darthmouth Üniversitesi’nde profesör ve astrofizikçi olan ve aynı zamanda saksofon çalan Stephon Alexander da John Coltrane’i yıllarca araştırmış ve keşfettikçe heyecanlanmış bilim ve sanat insanlarından biridir. Alexander, Coltrane’in en az Einstein, Kepler ve Newton kadar önemli bir insan olduğunu dile getiriyor. TED konuşmasında onun müziğinin onu fizikte ulaştırdığı yepyeni boyutu ve düşünüş tarzını anlatıyor uzun uzun. Ona göre Coltrane matematik ve fiziği kullanarak müzik alanında büyük buluşlar yaparken, Einstein da müziği kullanarak fizik alanında büyük buluşlar yapan bir dahi. "Einstein da çok sevdiği Mozart’ın eserlerini, fizikten arta kalan zamanlarında çalan bir bilim ve sanat insanıydı. Ve onun da Mozart’ın notaların arasına sıkıştırdığı sihri anlaması ve çözmeye başlaması onu fizikte bambaşka bir yere götürmüştü. Tıpkı Coltrane’in beni etkilediği gibi…" diye de ekliyor.


Coltrane’in hayatımıza getirdiği dev adımlar çok mu basit, çok mu zor yollardan ona bahşedildi bilinmez. Ama bazen aradığımız şeylerin küçücük detayların içinde olması, görmezlikten geldiğimiz yaşamın gizemini bize anlatıyor olabilir. Coltrane Çemberi bize hem çok zengin bir müzik olan cazın kapılarını sonuna kadar açmış, hem düşünsel ve felsefi olarak yoruma açık bir kapı bırakmıştır. Tıpkı John Coltrane’in kısacık yaşamının içinde bıraktığı çoğu şey gibi… Bol bol dinleyerek keşfetmeniz dileğiyle…

0 yorum

İlgili Yazılar

Hepsini Gör