• Yağmur Kaya

Aziz Nikolaos, Noel Baba Fenomeni ve Coca-Cola


Aziz Nikolaos ikonu, 19. yüzyıl, Myra/Demre, Antalya Müzesi



Aziz Nikolaos, 4. yüzyılda Likya Bölgesi'ndeki Myra antik kentinde piskoposluk yapan, Anadolulu Hristiyan bir din adamıdır. Hayatı efsanelerle dolu olduğundan, zaman içinde evrilerek popüler dinsel kültürde Santa Claus, Pere Noel, Noel Baba gibi isimlerle anılmaya başlanır. Ayrıca Protestan mezhebi hariç, tüm Hristiyan dünyasında 11. yüzyıldan Aziz kabul edilmiş ve onunla başlayan gelenekler yeni yıl kutlamalarıyla da birleşerek günümüze kadar gelmiştir.


Aziz Nikolaos'un gerçekten varlığını kanıtlayan hiçbir belge olmamasına karşın, yerel folklorik hikayelerde yaşamına ait efsaneler sıkça geçer. Adının dolaylı olarak da olsa geçtiği sayılı birkaç kaynak da günümüzde kayıp olan kitaplardan. 9. yüzyılda İstanbul patriği Methodios'un Thedore'a yazdığı mektup, Archimandrite Michael'in Vita Per Michaelem'i ve 10. yüzyılda İstanbul patriği Methodios'un Laudatioi Sancti Nicolai'sı gibi çoğu motlojiye dayanan kaynaklar doğrultusunda, 270 civarında Likya'da, Patara'da doğduğu ve 343/345 yılında psikoposluk yaptığı Demre'de öldüğü düşünülmektedir.


Hayatı boyunca sürekli mucizeler gösterdiği rivayet edilmiştir. Doğduktan çok kısa bir süre sonra kilisenin vaftiz kurnasında hiç destek almadan üç saat boyunca ayakta durması, annesinin memesinden sadece Çarşamba ve Cuma günü emerek, çocukluktan itibaren oruç tutması gibi efsanevi hikayeleri vardır. Bu yüzden Hristiyan literatüründe "mucizeler gösteren Nikolaos" anlamına gelen "Nikolaos ho Thaumaturgos" adını almıştır.


Rivayete göre amcası Kudüs'e giderken, kilisedeki psikoposluk görevini vakaleten Nikolaos'a devreder. Nikolaos bu dönemde bir salgın hastalıkta annesini ve babasını kaybeder, onlardan kalan yüklü mirasın tamamını da yoksullara bağışlar. Bu da onun ne kadar hayırsever bir din adamı olduğunu gösteren örneklerden yalnızca biridir.


Hayatını sakin ve yardımlar yaparak geçiren Aziz Nikolaos, Demre'de öldükten sonra, bugün mezarının olduğu yere gömülür. Ancak bölgeye Osmanlı Devleti’nin hakim olmasının ardından, Haçlı Seferleri sırasında, mumyalanmış bedeni İtalya'nın Bari şehrine kaçırılır. Normanlılar da popüler bir azizin kemiklerine sahip çıkmak onların otoritesini güçlendireceğinden, peşine düşer. Papa ikinci Urban da Aziz Nikolaos'un kemiklerini saklamak için 1089'da tamamlanan bir mezar yaptırır. Daha sonra bu mezarın üzerine yapılan kilise, kısa sürede Avrupa'da bir hac mekanı haline gelmiştir ve bu sayede dilden dile anlatılan rivayetlerle de birlikte Aziz Nikolaos'un popüleritesi öldükten sonra daha da artmaya başlamıştır.


Yoksullara gizlice yardımda bulunduğu, denizdeki fırtınaları dindirdiği, ölüleri diriltmesi gibi mitselleştiren hikayeler anlatılır. Bu kültün oluşmasındaki önemli etkenlerden biri de, Aziz Nikolaos'un da tıpkı Poseidon gibi denizlere hükmetme yeteneğine sahip olmasıdır.


Doğu Kiliselerinde Aziz Nikolaos'un kemiklerinin İtalya'ya nakledildiği gün olarak kutlanan 9 Mayıs'ın, Frigya, Trakya ve Likya'da Dionysos için yapılan bahar ritüellerinin, Hristiyanlar tarafından adapte edilmiş hali olduğu düşünülüyor.


Aziz Nikolaos'un daha da popülerleşmesini sağlayan ikinci süreçte ise Normanlıların kemiklere sahip çıkma isteği büyük oluyor, konuşuldukça Nikolaos kültü Germenik halklar arasında yayılıyor ve yerel tanrıları olan Odin'le Thor'a ait birçok pagan geleneği, zaman içide Nikolaos'a atfediliyor. Bunların arasında Odin'in insanlara yardım etmesi, çocukların çizmelerine hediyeler bırakması, Thor'un gökyüzünde kızağıyla uçması gibi günümüz Noel Baba'sına atfedilen fenomenler var.


Modern zamanlardaki imajı ise 19. yüzyıldaki reklamlarla oluşuyor. Amerikalı karikatürist Thomas Nast'ın çizdiği, üzerinde kırmızı elbisesi, uzun beyaz sakalları, kızağı ve çuvalı ile çizdiği karikatürün ardından, azizlikten Merry (neşeli) Old Santa Claus'a geçiş yapmıştır.



Karikatürist Thomas Nast'ın çizdiği "Merry Old Santa Claus"

1 Ocak 1881



Ancak bu her ne kadar günümüzdeki Noel Baba imajını veren çizim olsa da, Thomas Nast'ın çizdiği ilk Santa Claus değildir. 3 Ocak 1863'te Harper's Weekly dergisi için çizdiği kapak fotoğrafında, Noel Baba'ya dair yapılan ilk çizimlerden birini görüyoruz. Oturmuş ve yardıma ihtiyacı olanlara bir şeyler dağıtır gibi betimlenmiş.



3 Ocak 1863, Noel Baba figürünün ilk çizimlerinden biri



Büyük Buhran zamanı yaşanan ekonomik çöküntüde ise markalar daha fazla satış yapmanın yollarını aramaya başlıyorlar. Haddon Sundblom adlı Amerikalı bir ressam da, 1930'da Cola-Cola için bir reklam kampanyası hazırlıyor ve Santa Claus'u yeniden çiziyor. Bu sefer siyah beyaz başlayan macerada, Noel Baba dediğimiz zaman gözümüzün önüne gelen kırmızı giysileri içinde görüyoruz. Kalabalık bir ortamda kırmızı giysileri ile coca-cola içen bir Santa Claus imajı beliriyor ve reklam Aralık 1930'da, yani tam Noel zamanı yayınlanıyor.



Santa Claus Coca-Cola reklamı / coca-colacompany.com



Şimdi ise 6 Aralık Nikolaos'un ölüm yıldönümü olarak birçok Ortadoks ve Katolik kilisesinde, 12. yüzyıldan itibaren de yeni yıl kutlamaları ile iç içe geçmiş halde anma günü olarak kutlanmaya devam etmektedir. Ayrıca Antalya Müzesi'nde duvarlardaki fresklerini ve Nikolaos'a ait olduğu iddia edilen kalan bazı kemikleri görmek mümkün.


Temel kaynaklar: Lukka'dan Likya'ya Sarpedon ve Aziz Nikolaos'un Ülkesi

https://www.coca-colacompany.com/

0 yorum

İlgili Yazılar

Hepsini Gör